Facebooktwitterlinkedin

Fontys Objex labOp de zonovergoten laatste vrijdag van maart organiseerde PIT weer een PIT café, dit keer met als thema governance bij publiek-private samenwerking. Wij waren te gast bij Fontys Hogeschool Eindhoven, meer specifiek bij het Centre of Expertise HTSM Fontys. Even terug in de schoolbanken…. maar dan wel in een hightech omgeving.

Het Platform Bèta Techniek (PBT), medeorganisator van dit PIT café, ondersteunt, faciliteert en monitort de ontwikkeling van publiek-private samenwerkingen (PPS-en) tussen onderwijsinstellingen, bedrijfsleven en overheid.
Sinds 2011 zijn diverse Centra voor innovatief vakmanschap (mbo) en Centers of expertise (hbo) in Nederland opgestart. Omdat elk samenwerkingsverband een eigen context kent – de sector, de regio en de partners – bestaat er ook geen generiek model voor succes. De grote verschillen tussen de centra wat betreft hun context, rechtsvorm en bestuursmodel, maken het niet gemakkelijk om een eenduidig beeld van de governance te geven. In de praktijk leven veel vragen omtrent besturing en toezicht bij de centra.

Hans Corstjens PBTHans Corstjens, oud bestuurder PBT en raad van toezicht lid van CoE ACE Mobility, is de eerste spreker en neemt ons in vogelvlucht mee in de ontstaansgeschiedenis van de Centra. De roep om een grotere instroom van technisch personeel en om hogere kwaliteit werd niet alleen opgepakt via het Topsectorenbeleid door de universiteiten maar juist ook door de hogescholen en mbo’s. Daar was al sprake van een andere interactie tussen onderwijs en bedrijfsleven: sterk regionaal georiënteerd en vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Deze hechte samenwerking leidde al snel tot meer dan honderd initiatieven.
Die variëteit en pluriformiteit in de regio past lastig in de Haagse benadering van uniformiteit. De onderwijsinspectie gaat uit van het wettelijk -controlerend- kader in een verticale structuur, en dat kan botsen met de horizontale, regionale werkelijkheid.
Die nieuwe vormen van samenwerken moeten natuurlijk wel de toets van bestuurlijk handelen doorstaan: hoe gaan wij met elkaar om, wie is voor wie verantwoordelijk, welk juridisch construct en bestuurlijke setting is het meest passend? Corstjens is voorstander van een specifieke Code als richtinggevend, mét een rol voor de gemeenten.
Hij ziet ook dat de raden van toezicht van de centra worstelen met de duurzaamheid. Richten zij zich nu op het aantrekkelijk maken van het onderwijs of juist op de innovatie?

Karin Doms en Hanske PlengeDe brug naar de volgende spreker is geslagen: Karin Doms heeft een eerste verkenning in opdracht van PBT uitgevoerd. Daarbij zijn Centra met elkaar vergeleken, én daarbij is ook gekeken of we kunnen leren van andere sectoren zoals de zorg, woningcorporaties etc. Het gaat dan specifiek om de thema’s ‘Eigenaarschap en zeggenschap’, ‘Innovatie binnen of buiten de institutionele context’ en ‘Rollen en belangen’.
Zo is bij een PPS de vraag ‘van wie ze zijn en voor wie ze er zijn’ nog niet bevredigend beantwoord. Wie heeft uiteindelijk de doorslaggevende stem (de klant, de samenleving, de politiek, het bedrijfsleven, de toezichthouder, etc?) en als geen van deze partijen een doorslaggevende stem heeft, wat is dan een goede balans tussen de verschillende belangen en wie bepaalt wat een goede balans is? Kortom, dan gaat het over eigenaarschap en zeggenschap.

Andere vraagstukken die nog uitgewerkt moeten worden:
Wat is de beste locatie voor de centra? Wat zijn de voor- en nadelen van een positie binnen de muren van de onderwijsinstelling(en) of juist een locatie in de directe omgeving van de bedrijvenpartners (bijvoorbeeld op een bedrijventerrein)?
De financiële middelen voor de centra worden toegekend aan de onderwijsinstellingen, die budgethouder en penvoerder zijn. In hoeverre is deze geldstroom belemmerend voor gelijkwaardigheid van partners in de PPS-en?
Wat is nodig om de rollen en de belangen van de deelnemende partners en in het bijzonder van de bestuurlijke vertegenwoordigers van de partners nog beter te ontwarren? Hoe kan voorkomen worden dat één bestuurder twee of soms wel drie of vier verschillende petten op heeft in de governance-structuur van een centrum?

Rondleiding in robotics labUit een eerste inventarisatie door PIT naar de verschillende sectoren komt het beeld naar voren dat er weinig sprake is van samenhang bij PPS’en op het gebied van governance. De term PPS wordt gebruikt voor zeer uiteenlopende samenwerkingsverbanden: van klein tot groot, van tijdelijk tot langdurig, van informele werkgroepen tot aparte juridische entiteiten, van focus op financiering tot gedeelde (maatschappelijke) ambities etc.
Of de samenwerking duurzaam is valt vaak nog niet te zeggen, alhoewel de eerste ‘scheuren’ wel zichtbaar worden. Denk aan onvrede bij deelnemers bij het bureaucratische gehalte van de PPS, het uitblijven van de verwachte successen, de uiteenlopende belangen, etc. Kortom, hoe zorg je dat een PPS niet verzandt in goede bedoelingen als gevolg van de verschillen in belangen, wensen en behoeften? Daar komt bij dat het klimaat is veranderd. De overheid houdt sterker de regie in handen en is minder bereid om te subsidiëren.

Voor de tafeldiscussies legt Karin de aanwezigen het volgende voor:

  • Zijn deze vraagstukken herkenbaar bij PPS-samenwerkingen in andere sectoren?
  • Wat zijn verschillen en vooral, wat zijn de overeenkomsten tussen de sectoren?
  • Is er behoefte aan een Handvat Eigentijdse Governance voor besturen van PPS-en?
  • En waar zou zo’n Handvat aan moeten voldoen?

3D print labVóór de discussie was er ruimte voor een kijkje in de keuken. De rondleiding door studenten van Fontys langs de Robotica en 3D-print labs maakte de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven direct tastbaar. Bevlogen vertelden zij over hun -in onze ogen futuristische- praktijk en demonstreerden indrukwekkende robots en ongelofelijke producten uit de 3D-printers.

Tijdens de rondetafel sessie waren er volop interessante discussies over de governance-vraagstukken die nieuwe (PPS-) samenwerkingsvormen met zich meebrengen.
Een paar statements uit de discussie:
‘Een succesvolle (PPS-)samenwerking start met gedeelde waarden en werkt alleen als deze tot stand komt vanuit intrinsieke wederkerigheid.’
‘De verticaal ingerichte subsidiestromen zijn voor de governance bij nieuwe samenwerkingen eerder ballast dan kans. We moeten op zoek naar nieuwe horizontale vormen van samenwerking.’
‘Hoezo consolideren en duurzaam? Waarom voor de eeuwigheid? In een paar jaar tijd verandert er veel. Misschien beter om te stoppen na 2 jaar, tenzij….’
‘Samenwerking is een proces, geen gegeven.’
‘Calculeer in dat dingen anders gaan dan voorzien.’
‘Creëer aparte -geografische- ruimte/locatie voor de samenwerking.’
‘Geen Code maar spelregels met tips en valkuilen.’
‘Formuleer het gemeenschappelijke ‘waarom’.’
‘Rekenschap geven in plaats van verantwoording afleggen.’

Prijswinnende robotWederom veel stof tot nadenken bleek tijdens het napraten met een drankje.
De input wordt zeker meegenomen in het vervolgtraject…… wij houden u op de hoogte van nieuwe bevindingen.

Dank aan Hans Corstjens van Platform Bèta Techniek en aan onze gastheer/-dame Kees Adriaanse en Ella Hueting van Fontys Hogeschool.

Cees Adriaanse Fontys

Facebooktwitterlinkedin